Belgisch rioolbeleid betekent terugkeer naar de middeleeuwen.

Een opiniepeiling – uitgevoerd in 2007 bij 11.000 leden van de Britisch Medical Journal over de ganse wereld – wees uit dat sanitatie als de grootste medische vooruitgang sinds 150 jaar wordt gezien. Het goed onderhouden en beheren van rioleringsstelsels moet een kerntaak zijn van de overheid. Jammer genoeg moet worden vastgesteld dat momenteel elke visie en moed bij beleidsmakers ontbreekt om deze kostbare ondergrondse bouwconstructies te onderhouden.

Het Vlaamse rioleringssysteem is grotendeels gedurende de vorige eeuw aangelegd. Dankzij de komst van sanitatie is de volksgezondheid sterk verbeterd. Het resultaat van de enquête bevestigt nogmaals het belang om dringend meer werk te maken van de Milleniumdoelstelling met betrekking tot water en sanitaire voorzieningen, zoals gesteld in het Human Development Report 2006 van de UNDP. Onder doelstelling 7 staat dat in 2015 het aantal mensen zonder duurzame toegang tot schoon drinkwater en sanitair gehalveerd moet zijn ( World-Press 2007 ). Alle redenen om dit kostbare rioleringssysteem -  waar de overheid voor, de aanleg veel financiële middelen heeft vrijgemaakt – als een goede huisvader te beheren.

Sanitatie: grootste medische vooruitgang in 150 jaar

Het ontbreken van visie en moed bij beleidsmakers is schadelijk voor de volksgezondheid. Dit doet denken aan prehistorische toestanden waar men ook geen aandacht had om het afvalwater op een efficiënte en veilige manier af te voeren. Het verschil tussen vroeger en nu is dat men in de Middeleeuwen nog geen afwateringssystemen had zoals wij die nu kennen. Deze constructies zijn er nu en het is daarom de plicht van de overheid om deze te onderhouden. De gevolgen van het gebrek aan sanitatie waren in de Middeleeuwen destijds niet te overzien. De uitbraak van ziektes en epidemieën zoals: diarree, dysenterie, difterie, cholera, geelzucht, de pest en worminfecties zorgden voor miljoenen doden.

Het inzamelen en transporteren van afvalwater – en de zuivering ervan – is dus van levensbelang. Zuiver drinkwater en de ingebruikname van de eerste rioleringen hebben enorm bijgedragen aan de verbetering van de volksgezondheid. De Britse dokter John Snow ontdekte in 1854 dat cholera via water werd overgedragen en niet via lucht.

Betere sanitatie kan dit probleem verhelpen en dat bleek voor een stad als Londen kapitaal te zijn voor de verdere sociale en economische vooruitgang. Deze ontdekking van de oorzaak van de cholera-epidemieën – die duizenden slachtoffers hebben veroorzaakt door besmet drinkwater – heeft toen een belangrijke ommekeer teweeg gebracht in het denken over (afval)water. Sindsdien komt cholera in Vlaanderen niet meer voor. Samen met de watervoorzienings- en rioleringsgraad steeg de gemiddelde leververwachting spectaculair.

Sleufloze Rioolrenovatietechnieken

Een kousrelining, de meest gekende en de meest toegepaste rioolrenovatietechniek, wordt uitgevoerd via de inspectieputten, dus zonder opbreken van de weg. Huisaansluitingen worden door robottechnieken gerenoveerd waarbij een ‘tovenaarshoed’ of een ‘verpressing’ (lokale cementinjectie) op de aansluiting wordt geplaatst, zo realiseert men een schone en vloeiende overgang tussen de aansluitingen en het hoofdriool. Als het om een lokaal probleem gaat zoals een breuk, scheur of waterinfiltratie wordt een shortliner of korte kous geplaatst. Uiteraard zijn naast deze technieken ook andere technieken mogelijk. Inspectieputten – de zwakste punten in het stelsel – worden gerenoveerd door het toepassen van solventvrije vezelversterkte expoyharsen over de volledige binnenoppervlakte van de inspectieput. Een goede technische kennis van de mogelijkheden en toepassingsgebieden is voor alle technieken noodzakelijk, hiervoor wordt best beroep gedaan op een betrouwbare partner als contractor.

Toestand van onze rioleringen

Onder onderhoud van riolering wordt enerzijds verstaan dat alle leidingen periodiek gereinigd worden (vrij worden gemaakt van slib), zodat een goede doorstroming van het afvalwater kan worden gegarandeerd. Anderzijds betekent dat dat infiltratie van afvalwater naar de bodem vermeden wordt. Barsten in de buis of aantasting van de rioolbuis zorgt ervoor dat de leiding niet meer dicht is. De frequentie van reiniging is afhankelijk van de lokale omstandigheden. Riolen verkeren soms in zo’n slechte staat dat reiniging niet meer mogelijk is, omdat enkel het aanwezige slib het riool nog overeind houdt. Verwijdert men het slib dan bestaat er een reëel instortingsgevaar, omdat er jarenlang niet naar het rioolstelsel is omgekeken wat ten koste van de constructie gaat. Daarom besluit men vaak om het riool niet meer te reinigen, waardoor op een gegeven moment de leiding toch instort omdat de rotte leiding het slib niet meer kan dragen. De conclusie is dat er hoe dan ook kosten voor herstel zijn echter veel hoger als men niet preventief en op frequente basis de leiding zou onderhouden en in-situ (zonder opbreekwerken) herstellingen zou uitvoeren. Rioolrenovatietechnieken bieden een duurzame oplossing om verdere infiltratie van afvalwater te voorkomen zonder opbreekwerken uit te voeren. Uitstel is dus geen afstel. Er moet direct actie ondernomen worden om de riolen op te knappen. Hoe langer je wacht, hoe duurder het wordt om het leidingsnet te vernieuwen. De kosten zullen in de toekomst zelfs niet meer te overzien zijn wanneer men nog langer wacht! Het beleid focust zich op ‘oplapwerk’ en kijkt dus enkel op korte termijn.

Rioolrenovatie als duurzame methode

Zoals elke bouwconstructie heeft ook een riolering een houdbaarheidsdatum, ergens rond de 50 jaar na aanleg. Vaak wordt dan gedacht aan vervanging, reparatie of renovatie. Het inbrengen van een nieuwe ‘voering’ wordt regelmatig toegepast en is beter gekend als kousrelining. Dit is de meest gekende en de meest toegepaste rioolrenovatiemethode.

Wettelijk kader

Moeten er in België eerst opnieuw doden vallen alvorens men in gaat grijpen? Een wettelijk kader met de verplichting een proactief onderhoudsbeleid te voeren voor onze rioleringen dringt zich op. Is het goed functioneren van onze rioleringen geen overheidsplicht. Er moet dan ook dringend werk worden gemaakt om een duidelijk omschreven onderhoudsplan uit te werken voor zowel de bestaande als de nieuwe aangelegde rioleringen en dit met een wetgevend karakter. Controles op het naleven van dit wettelijk karakter door bevoegde instanties met kennis ter zake zijn dan ook noodzakelijk voor het naleven van deze wetgeving. Bovendien levert een goede werking van de riolering niet enkel een belangrijke functie voor de volksgezondheid, maar eveneens een belangrijke bijdrage voor een schoner milieu. Men kan zich afvragen wat de zin is van het opstellen van een milieuwetgeving wanneer onze riolen door het gebrek aan onderhoud zo lek als een zeef zijn. Het gevolg hiervan is dat afvalwater in de bodem terecht komt en onze bodem verder zwaar wordt verontreinigd. Hoe lang kan de overheid zijn geloofwaardigheid nog hoog houden?

Lakse houding

De afwachtende houding van onze overheid is dan ook onbegrijpelijk wanneer men weet dat Europa heeft bepaald dat tegen 2015 het water in onze waterlopen van goede kwaliteit moet zijn. Het is duidelijk dat dit niet kan zolang er nog onbehandeld afvalwater in beken (oppervlaktewater) geloosd wordt en zolang onze rioleringen zo lek blijven als een zeef door gebrek aan een kordaat beleid. Het is de rol van de federale staat en de lokale overheden om een beleid in te voeren en af te dwingen met wetten en voorschriften om de kwaliteit van onze wateren hoog te houden. Daar wordt onder verstaan vrij van ziekteverwekkende bacteriën en parasieten die de volksgezondheid in het gedrang kunnen brengen. Besparen op het budget voor het instandhouden van deze kostbare constructies is korte termijn visie. Voor zover je al over een visie kunt spreken. Door de slechte staat van onze rioleringen infiltreren deze bacterieën in de bodem, waardoor onze wateren verder worden verontreinigd. Ons ecosysteem wordt aangetast doordat de organismen noodzakelijk voor het schoon houden van onze water muteren. De inspanningen die door onze overheid tot op heden werden geleverd met de bouw van dure waterzuiveringsinstallaties, ten koste van de belastingsbetaler, voor het zuiveren van ons afvalwater, gaan totaal verloren wanneer men verzuimd aan het onderhoud van ons rioleringsnet. Er is geen tijd meer om je achter allerlei drogredenen te verschuilen en de problemen verder voor je uit te schuiven. Dit spelletje houdt al meer dan 30 jaar stand. Een daadkrachtig rioolbeleid blijkt al jaren de archillespees te zijn van onze beleidsmensen. Waarom?

Wil men België niet opzadelen met een catastrofe, dan moet het tij dringend keren.

Lees origineel artikel